Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Το πρόβλημα του τρόλεϊ - Οικονομία και Ηθική

Φωτεινή Μαστρογιάννη
Οικονομολόγος, καθ. ΜΒΑ
Το πρόβλημα του τρόλεϊ προτάθηκε από την Philippa Foot το 1978 και αποτελεί ένα ηθικό δίλημμα. Σύμφωνα με αυτό πέντε άνθρωποι κινδυνεύουν να σκοτωθούν γιατί ένα τρόλεϊ κατευθύνεται επάνω τους. Οι άνθρωποι μπορούν να σωθούν εάν ο οδηγός τραβήξει φρένο και έτσι το τρόλεϊ να μπει στον παράδρομο. Στον παράδρομο όμως βρίσκεται ένας άνθρωπος που εάν το τρόλεϊ πάει προς τα εκεί, ο άνθρωπος θα σκοτωθεί. Το δίλημμα λοιπόν είναι εάν οδηγός θα επιλέξει να σκοτώσει ένα ή πέντε άτομα, με άλλα λόγια το μη χείρον βέλτιστον ή σύμφωνα με τον Bentham (1776)  «το θεμελιώδες αξίωμα είναι ότι η μέγιστη ευτυχία του μέγιστου αριθμού ατόμων είναι το μέτρο του ορθού και του λάθους» .

Η απόφαση θανάτου των πέντε έναντι ενός είναι μία απόφαση, θα έλεγαν κάποιοι, που βελτιώνει τη συνολική ευημερία. Πέραν των πολιτικών ζητημάτων που θέτει ένα τέτοιο δίλημμα, θέτει και ένα σύγχρονο οικονομικό. Η τεχνητή νοημοσύνη θα καταργήσει το 50% των θέσεων εργασίας, σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία, οπότε σε αυτή την περίπτωση το 50% του ανθρώπινου παραγωγικού δυναμικού θα καταστεί εργασιακά άχρηστο. Συνεπώς αυτό ή θα καταργηθεί με π.χ. περιορισμού του πληθυσμού (μέσω περικοπής κοινωνικών δαπανών, πολέμων κτλ.)  όπως υποστηρίζουν κάποιοι  ή θα πρέπει να βρεθεί κάποια άλλη λύση (το βασικό εισόδημα είναι μία σκέψη, στην αρχή της πάντως); Θα σκεφθεί κάποιος μόνο οικονομικά ή θα πρέπει η σκέψη να είναι πολιτική και επιστημονικά πλουραλιστική για την απάντηση ενός τέτοιου θέματος;

Οι οικονομολόγοι θα έθεταν το ερώτημα ότι από τη στιγμή που η συνολική ευημερία αυξάνεται με τον θάνατο των πέντε, μήπως θα έπρεπε να δημιουργηθεί κάποιος νόμος γι’αυτό; Ένας νόμος που θα επέβαλλε τη θανάτωση κάποιων ατόμων προκειμένου να επιζήσουν οι υπόλοιποι; Ένας νόμος όμως που θα υποστηρίζονταν όμως από το σύνολο της κοινωνίας; Ωστόσο το πρόβλημα για τους οικονομολόγους θα ήταν ότι πολιτικές τέτοιου τύπου δεν είναι βέλτιστες κατά Παρέτο (Ιταλός οικονομολόγος 1848-1923)  δηλαδή δεν είναι πολιτικές που μπορεί να βοηθούν θετικά τα άτομα αλλά δεν τα βλάπτουν γιατί πάλι κάποια άλλα άτομα θα βλαφτούν. Μπορεί δηλαδή οι ηλικιωμένοι, οι άνεργοι, οι ευπαθείς ομάδες  που αποτελούν «παθητικό» για την οικονομία να πρέπει να εξοντωθούν για την ευημερία των υπολοίπων;
Η οικονομία δεν μπορεί να απαντήσει λοιπόν σε ηθικά διλήμματα όπως είναι αυτό που προκύπτει από το πρόβλημα του τρόλεϊ και είναι αυτό της συνολικής ευημερίας αλλά και της κατανόησης και πρόβλεψης της αντίδρασης των ανθρώπων όταν βρίσκονται μπροστά σε ηθικά διλήμματα. Η άνοδος των pop economics(δημοφιλή οικονομικά) που άρχισε με την απόδοση του βραβείου Νόμπελ στον Gary Becker το 1992 για την επέκταση της μικροοικονομικής ανάλυσης στη μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς και διάδρασης συμπεριλαμβανόμενης της μελέτης της ανθρώπινης συμπεριφοράς εκτός αγοράς που έφθασε στο αποκορύφωμά της με το περίφημο βιβλίο “Freakonomics” των Steven Levvitt & Stephen Dubner to 2005 αποτελεί τομή για την οικονομία ωστόσο δεν απαντούν σε ηθικά διλήμματα.

Συνεπώς για θέματα που ξεφεύγουν των χρηματικών κινήτρων  αλλά εμπερικλείουν το σύνολο της ανθρωπότητας είναι λάθος οι αντίστοιχες αποφάσεις να αποτελούν μόνο μέριμνα των οικονομολόγων αλλά θα πρέπει να αποτελούν μέρος μίας ευρύτερης συνολικής πολιτικής συζήτησης.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Crockett, M. (2016) The trolley problem: would you kill one person to save many others? Διαθέσιμο στον Παγκόσμιο Ιστό:
Foot, P. (1978) The Problem of Abortion and the Doctrine of Double Effect”, in Virtues and Vices, Blackwell: Oxford.
Guy, P. (2017) Wealth advisers are doomed in our new artificial intelligence-enabled worldΔιαθέσιμο στον Παγκόσμιο Ιστό:< http://www.scmp.com/business/banking-finance/article/2077429/wealth-advisers-are-doomed-our-new-artificial-intelligence>,
Πρόσβαση [7 Μαρτίου 2017]
LevittS.D. and Dubner, S.J. (2005) Freakonomics: A Rogue Economist Explores the Hidden Side of Everything, William Morrow: New York

ΠΗΓΗ

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Δήλωση βόμβα του αμερικάνου πρεσβευτή: «Συγχαίρω τον Σύριζα γιατί το ξεπούλημα της Χώρας είναι στη σωστή κατεύθυνση»!

Σε καθημερινή εφημερίδα δημοσιεύθηκε το παρακάτω πολύ ενδιαφέρον παραπολιτικό σχόλιο: “ ΤΙ ΔΙΑΒΑΖΩ! Ο πρέσβης των ΗΠΑ Τζέφρι Πάιατ σε ομιλία του στην Ουάσινγκτον συνεχάρη τον ΣΥΡΙΖΑ

Πακιστανική «θύελλα» απόψε το βράδυ με «χορηγία» Αljazeera και αφορμή επιθέσεις Ομογενών από πρώην ΕΣΣΔ

Πορεία διαμαρτυρίας ετοιμάζουν οι Πακιστανοί μετά τα αλλεπάλληλα κρούσματα βίας από «φασίστες» στην περιοχή της δυτικής Αττικής σύμφωνα με το ειδησεογραφικό πρακτορείο ειδήσεων aljazeera.com το οποίο έχει σηκώσει «πολύ ψηλά» την συγκεκριμένη είδηση. Ας δούμε τι αναφέρει το Αραβικό Πρακτορείο Ειδήσεων:

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΣΙΠΡΑ To Πείραμα βρίσκεται σε εξέλιξη.Eπόμενη φάση το Ελληνικό Βitcoin!

Το Bilderberg club παρακολουθεί με ενδιαφέρον το κάθε επόμενο στάδιο
Η πρόσκληση και η φιλοξενία  του Ελληνα πρωθυπουργού από τον Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι παρά επιβράβευση της άψογης εκτέλεσης του Πειράματος αλλά και τις επιθυμίας της οικογένειας Τραμπ να

Κατάσκοποι θα μπορούν να «βλέπουν» μέσα σε οποιοδήποτε δωμάτιο από τα σήματα Wi-Fi

Μπορείτε να μη δίνετε ιδιαίτερη σημασία στο «δρομολογητή» (router) του σπιτιού και του γραφείου σας, ο οποίος αναλαμβάνει να λάβει και να στείλει ενσύρματα ή ασύρματα δεδομένα μέσω του διαδικτύου, όμως

ΤΟ «ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΕΣ» ΠΛΟΙΟ! Μεταφέρει Κούρδους μαχητές από την Συρία στην Νοτιοδυτική Τουρκία

Ένα πλοίο με την ονομασία «Ebu Reşit Santo», έχει αναστατώσει τους Τούρκους γιατί διαπιστώθηκε ότι εκτελεί δρομολόγια από το συριακό λιμάνι της Αττάλειας και μέσω βόρεια της Κύπρου και νότια του

Πως οι Δισεκατομμυριούχοι Γίνονται Δισεκατομμυριούχοι

Η Αμερική έχει τις μεγαλύτερες ανισότητες, το υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας, τις μεγαλύτερες φορολογικές επιβαρύνσεις στα χαμηλά εισοδήματα και τις μεγαλύτερες δημόσιες επιδοτήσεις για τραπεζίτες και δισεκατομμυριούχους από κάθε άλλη  αναπτυγμένη καπιταλιστική χώρα.